24/4/2010 Πρακτικά της ημερίδας "Ψηφιακό βιβλίο: εξέλιξη ή επανάσταση;" στην 7η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης


Η διευθύντρια του ΕΚΕΒΙ, κα Κατρίν Βελισσάρη, άνοιξε την ημερίδα τονίζοντας ότι το ψηφιακό βιβλίο αλλάζει όλα τα δεδομένα, από τον τρόπο ανάγνωσης έως την πρόσβαση του σύγχρονου ανθρώπου στην πηγή της γνώσης και ότι από τον συγγραφέα έως τον αναγνώστη, τον εκδότη, τον βιβλιοπώλη, τον βιβλιοθηκάριο η ψηφιοποίηση μας αφορά όλους. Παρουσίασε τις τρεις ενότητες της ημερίδας και ανακοίνωσε ότι μόλις κλείσει τις πύλες της η 7η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, οι προτάσεις που θα προκύψουν από την Ημερίδα θα μελετηθούν στο ΕΚΕΒΙ από ομάδα εργασίας, καθώς κατά τη διάρκεια μιας ημερίδας δεν μπορεί να εξαντληθεί ένα τόσο σοβαρό και πλύπλοκο θέμα, ούτε να προσκληθούν όλοι οι ενδιαφερόμενοι.

Πρώτη Ενότητα: Καταγραφή

Η κα Βελισσάρη και ο κ. Ζηρίνης έθεσαν τις ερωτήσεις: Oι ομιλητές πιστεύουν ότι το ψηφιακό βιβλίο θα αντικαταστήσει το έντυπο βιβλίο; Yπάρχει σήμερα μια ζήτηση για το ψηφιακό βιβλίο στην Ευρώπη και την Ελλάδα; Tο ψηφιακό βιβλίο θα πέσει υποχρεωτικά θύμα της πειρατείας όπως ήδη έχει γίνει για τη μουσική; Υπάρχουν τρόποι να αποφύγουν την πειρατεία; Υπάρχουν χώρες που έλαβαν μέτρα σε αυτόν τον τομέα; Τελικά το μέλλον του βιβλίου συνδέεται με το μέλλον του νόμου για τα πνευματικά δικαιώματα; H μάχη κατά της πειρατείας δεν είναι πρώτα απ΄όλα απόρριψη της δωρεάν πρόσβασης στο ψηφιακό βιβλίο, θέμα κουλτούρας; Προετοιμάζονται οι εκδότες; Μπορεί να είναι ένα μέλλον χωρίς εκδότες, χωρίς βιβλιοπώλες; Για τον βιβλιοπώλη τι είναι το ψηφιακό βιβλίο; Mια πρόκληση, μια απειλή ή μια ευκαιρία; Την ώρα της ψηφιοποίησης ποιος είναι ο απολογισμός για την ενιαία τιμή του βιβλίου; Για τους βιβλιοθηκάριους ποιο είναι το μέλλον; Αυτή τη στιγμή ποιες μάχες δίνονται από τις Ευρωπαϊκές Ομοσπονδίες Εκδοτών και Βιβλιοπωλών; Η ψηφιοποίηση είναι τελικά μεγάλη επιστροφή του κράτους; Τι γίνεται με το Google; κ.λπ.

Η διευθύντρια της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Εκδοτών, κ. Anne Bergman-Tahon, και η νομική σύμβουλος του ΕΚΕΒΙ κ. Έλλη Φιλιπποπούλου αναφέρθηκαν στο πρόβλημα της πειρατείας, η οποία προϋπήρξε, ιστορικά, των εκάστοτε νομικών ρυθμίσεων. «Σήμερα το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας είναι πολύ ισχυρό, το πρόβλημα βρίσκεται στην εφαρμογή του νόμου», τόνισε η κ. Φιλιπποπούλου. «Τα δικαστήρια δεν έχουν αναπτύξει ακόμα ειδική τεχνογνωσία και εμπειρία στις υποθέσεις ψηφιακής πειρατείας και πειρατείας μέσω διαδικτύου και οι διαδικασίες κοστίζουν», είπε. «Δεν υπάρχει τίποτα ‘ρομαντικό’ σε σχέση με την πειρατεία», τόνισε η κ. Bergman-Tahon, «ενώ η καταπολέμησή της εξασφαλίζει τους όρους ύπαρξης των συντελεστών του βιβλίου και των πνευματικών δημιουργών». Συμπλήρωσε ότι πρωτοβουλίες μπορούν να αναληφθούν ανεξαρτήτως του ‘μεγέθους’ μιας αγοράς και μιας γλώσσας, όπως έδειξε το παράδειγμα, στο Βέλγιο, της Ομοσπονδίας Φλαμανδών Εκδοτών και Βιβλιοπωλών. Από την πλευρά της, η διευθύντρια της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Βιβλιοπωλών, κ. Françoise Dubruille ανέφερε ότι τα βιβλιοπωλεία σαφώς θα πωλούν, στην ψηφιακή εποχή, τόσο κείμενα (αρχεία) όσο και ψηφιακές συσκευές ανάγνωσης (eReaders). Παρομοίασε το σοκ της ψηφιακής εποχής για τα βιβλιοπωλεία με το σοκ το οποίο δέχτηκαν τα ταξιδιωτικά πρακτορεία, όταν έγινε δυνατή η έκδοση εισιτηρίων από το Διαδίκτυο, και ανέφερε ότι το βιβλιοπωλείο του 2020 οφείλει να είναι εξειδικευμένο, προσανατολισμένο σε συγκεκριμένες αγορές («librairie de niche»), αλλά και τόπος συνάντησης ανθρώπων και κέντρο πολιτισμού. Σε σχέση με τα ζητήματα του ΦΠΑ και της Ενιαίας Τιμής Βιβλίου, παρατήρησε ότι «το βιβλίο είναι βιβλίο, ανεξαρτήτως της μορφής του». Περνώντας στον τομέα των βιβλιοθηκών, η κ. Εύη Σαχίνη, προϊσταμένη του Τμήματος Στρατηγικής & Ανάπτυξης του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης, επισήμανε τις διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στις ακαδημαϊκές/ ερευνητικές και τις δημόσιες βιβλιοθήκες («το κοινό των πρώτων είναι πολύ πιο απαιτητικό», είπε), ανάμεσα στο ψηφιακό και στο ψηφιοποιημένο βιβλίο, ανάμεσα στο εκπαιδευτικό και στο λογοτεχνικό βιβλίο (του οποίου τα ζητήματα των πνευματικών δικαιωμάτων είναι «πιο περίπλοκα και πιο δραστικά»). Στη συνέχεια, αναφέρθηκε στις εμπειρίες του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης στη δημιουργία βιβλιοθηκών ανοιχτής πρόσβασης, όσον αφορά τις επιστημονικές εκδόσεις και τα επιστημονικά άρθρα, στις θετικές και στις ανθρωπιστικές επιστήμες, που χαρακτηρίζονται από δυναμικό περιβάλλον αλλά και σεβασμό των πνευματικών δικαιωμάτων («αναφερόμαστε, κυρίως, σε ξενόγλωσσα περιοδικά στα οποία έχουμε προπληρώσει τα δικαιώματα χρήσης για όλους τους χρήστες μας», είπε.) Στην παρατήρηση, εάν «το ψηφιακό βιβλίο είναι η μεγάλη επιστροφή του Κράτους», οι ομιλητές απάντησαν ότι «το Κράτος δεν είναι εκδότης, δεν είναι αυτή η δουλειά του», ενώ στο ερώτημα περί ύπαρξης μιας πανευρωπαϊκής πλατφόρμας, η κ. Anne Bergman-Tahon ανέφερε ότι η Europeana βρίσκεται σε πειραματικό στάδιο, ότι στην Ε.Ε. έχουμε 22 επίσημα ομιλούμενες γλώσσες και ότι θα πρέπει να βρούμε, παράλληλα, μια εμπορική εφαρμογή.

Δεύτερη Ενότητα: Εμπειρίες

Η κ. Anne Bergman-Tahon παρουσίασε συνοπτικά την πλατφόρμα ηλεκτρονικής ενημέρωσης για το νομικό καθεστώς των έργων, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, Arrow+ (www.arrow-net.eu) Η πρωτοβουλία (από τα αρχικά: Accessible Registries of Rights Information and Orphan Works/Προσβάσιμοι Κατάλογοι Πληροφοριών σχετικά με τα Δικαιώματα και τα Ορφανά Έργα), είναι προϊόν συνεργασίας μεταξύ εθνικών βιβλιοθηκών, ενώσεων εκδοτών, συγγραφέων και οργανισμών συλλογικής διαχείρισης έργων του λόγου, και προορίζεται να αποτελέσει μέρος του ευρωπαϊκού σχεδίου i2010 Digital Library Project, με στόχο την ακριβή αποσαφήνιση του καθεστώτος δικαιωμάτων όλων των ευρωπαϊκών έργων (υπάρχουν δικαιώματα, και αν ναι, ποιος τα κατέχει). Ο κ. Miles Poynton, διευθυντής πωλήσεων του εκδοτικού οίκου Faber and Faber και του ομίλου Independent Alliance, ανέφερε ότι ο Faber and Faber ξεκίνησε πειραματικά, το 2008, με 50 ψηφιακούς τίτλους, συνέχισε το 2009 με 250 τίτλους, έχοντας στόχο τους 1.200 τίτλους μέχρι τέλους του 2010. Το ποσοστό των πωλήσεων των ψηφιακών βιβλίων τους ανέρχεται σήμερα στο 2% (4% στη Μ. Βρετανία), ενώ η Amazon θεωρεί ότι εάν όλα τα βιβλία υπήρχαν και στις δύο μορφές, οι πωλήσεις ψηφιακών βιβλίων θα αντιπροσώπευαν το 25% των πωλήσεών της. «Τα σημαντικότερα ζητήματα σε σχέση με τα ψηφιακά βιβλία είναι η πειρατεία, η τιμολόγηση -οι ιδιαίτερα χαμηλές τιμές- και οι ρόλοι στην αλυσίδα του βιβλίου», είπε. Ο κ. Michael Vogelbacher, υπεύθυνος της πλατφόρμας της Ένωσης Γερμανών Εκδοτών και Βιβλιοπωλών, Libreka! (www.libreka.de) ανέφερε ότι η πλατφόρμα τους θα διαθέτει ως το τέλος του 2010 περίπου 60.000 τίτλους eBooks αλλά και 126.000 τίτλους ψηφιοποιημένων βιβλίων, για τους οποίους προσφέρεται η δυνατότητα «ανάγνωσης» έως και του 20% του περιεχομένου τους. Για κάθε πώληση ψηφιακού τίτλου, το 25% της τιμής αποδίδεται στο βιβλιοπωλείο και το 5% στη Libreka! Σε σύγκριση με την παρουσία τους στη Θεσσαλονίκη, το 2009, ανέφερε ότι συνεργάζονται με ακόμη περισσότερες συσκευές ψηφιακής ανάγνωσης, και ότι έχουν αναπτύξει μια νέα ομάδα μεταδεδομένων για την ενυπόγραφη (watermark) ανίχνευση της χρήσης των ψηφιακών έργων. Στα ίδια επίπεδα κινήθηκε η παρουσίαση της πλατφόρμας της Φλαμανδικής Συνομοσπονδίας Βιβλίου, e-boek.org (www.e-boek.org) από τον κ. Kurt Van Damme, η οποία περιέχει 3.350 τίτλους βιβλίων στην Ολλανδική γλώσσα και 69.900 τίτλους στην Αγγλική γλώσσα, με κυμαινόμενα ποσοστά κέρδους για τους βιβλιοπώλες, ανάλογα με τη συνεργασία και τον βαθμό εμπλοκής τους στο δίκτυο αυτό• αναφέρθηκε, δε, στη νέα πλατφόρμα ψηφιακών βιβλίων business-to-business, VEP, η οποία συγχρηματοδοτείται από τη βελγική κυβέρνηση, με ορίζοντα το 2012. Τέλος, η κ. Véronique Backert, εκπρόσωπος της γαλλικής εταιρείας Dilicom, αφού αναφέρθηκε στο εξαιρετικά σύνθετο τοπίο των ιστοσελίδων διακίνησης ψηφιακών βιβλίων στη Γαλλία, δίνοντας επτά ή οκτώ παραδείγματα, παρουσίασε την καινοτόμο ιδέα της business-to-business πλατφόρμας Hub, η οποία εγκαινιάζεται τον ερχόμενο Μάιο από τη Dilicom, μέσω της οποίας κάθε ιστοσελίδα βιβλιοπωλείου θα μπορεί να αποκτά πρόσβαση προς τις αντίστοιχες σελίδες των εκδοτικών οίκων, και, μέσω αυτής, προς τα ψηφιακά κείμενα που την ενδιαφέρουν. «Σε αντίθεση με το απορυθμισμένο τοπίο της Google στις ΗΠΑ, οι εμπειρίες από την Ευρώπη δείχνουν μια πολύ πιο προσεκτική προσέγγιση στο ζήτημα της σχέσης του εκδότη με τον βιβλιοπώλη», συμπέρανε ο συντονιστής του πάνελ κ. Σωκράτης Καμπουρόπουλος, ειδικός σύμβουλος του ΕΚΕΒΙ.

Τρίτη συνεδρία: Προτάσεις για τη χώρα μας

Η τρίτη συνεδρία, με τίτλο «Προτάσεις για τη χώρα μας», αποτέλεσε μια συζήτηση στρογγυλής τραπέζης μεταξύ εκπροσώπων της Ελληνικής αγοράς βιβλίου, συγγραφέων, εκδοτών, βιβλιοπωλών, και του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου, την οποία συντόνισε ο δημοσιογράφος Γιάννης Μπασκόζος. Παρόν επίσης το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου μέσω του συγγραφέα και αντιπροέδρου του Δ.Σ. του κ. Πέτρου Τατσόπουλου. Στις τοποθετήσεις τους, ο εκδότης κ. Γιάννης Ζηρίνης ανέφερε ότι η φλαμανδική πλατφόρμα μπορεί να είναι ένα μοντέλο για την Ελλάδα. Αναφέρθηκε επίσης στις προκλήσεις που συνδέονται με τις πρωτοβουλίες του Υπουργείου Παιδείας, στη χώρα μας, και ανέφερε ότι, κατά τη γνώμη του «υπάρχει μια γενική έλλειψη κουλτούρας σε σχέση με τα πνευματικά δικαιώματα». Η νομική σύμβουλος του ΕΚΕΒΙ κ. Έλλη Φιλιπποπούλου τόνισε ότι «νόμοι υπάρχουν, η εφαρμογή του νόμου είναι το πρόβλημα», και παρατήρησε ότι μια καμπάνια θα βοηθούσε στην ανάπτυξη κοινωνικής συνείδησης και, κατ’ επέκταση, στη δικαστηριακή πρακτική. Αναθεώρηση χρειάζεται η νομοθεσία περί ΦΠΑ και ενιαίας τιμής βιβλίου, έτσι ώστε να αντιμετωπιστούν ειδικώς τα θέματα του ψηφιακού βιβλίου και τέλος, τόνισε ότι αναθεώρηση χρειάζονται οι εκδοτικές συμβάσεις της αγοράς. Η εκδότρια κ. Άννα Πατάκη είπε ότι το ψηφιακό βιβλίο δεν θα αλλάξει τα πάντα «αύριο το πρωί», δεν θα υποκαταστήσει αμέσως το τυπωμένο βιβλίο, αλλά είναι καλό το ό,τι κάνουμε αυτή τη συζήτηση τώρα. Θεώρησε σημαντική τη συνεργασία μεταξύ των εκδοτικών οίκων και «πλεονέκτημα» απέναντι στην πειρατεία το ότι είμαστε μια μικρή αγορά, και πρότεινε να δημιουργηθεί και στην Ελλάδα μια κοινή πλατφόρμα διακίνησης των ψηφιακών βιβλίων. Όσον αφορά τον ΦΠΑ, είπε ότι το ψηφιακό βιβλίο «δεν είναι δυνατόν να έχει ΦΠΑ 21%», και όσον αφορά το κράτος, είπε ότι «ακόμη κι αν δεν έχει να δώσει χρήματα, τουλάχιστον ας μην κάνει τα λάθος πράγματα». Ο συγγραφέας κ. Κώστας Κατσουλάρης τόνισε ότι οι ανησυχίες ενός συγγραφέα για το εάν ο εκδότης του «τον κλέβει» αυξάνονται με τις πολλαπλές δυνατές χρήσεις των ψηφιακών έργων, και σημείωσε ότι, ταυτόχρονα, υπάρχουν οι κατάλληλοι φορείς για να περιφρουρήσουν τα θέματα αυτά (το ΕΚΕΒΙ, ο ΟΣΔΕΛ, οι εκδότες). Ο εκδότης κ. Αργύρης Καστανιώτης ανέφερε ότι «ενώ δεν υπάρχει ακόμα ψηφιακή αγορά στην Ελλάδα, υπάρχει ήδη πειρατεία», και παρατήρησε ότι «η πλήρης μετάβαση προς την ψηφιακή εποχή θα απαιτήσει ένα διάστημα προσαρμογής περίπου δέκα χρόνων, στη χώρα μας». «Οι εκδόσεις Καστανιώτη θα παρουσιάσουν τα πρώτα 50 ψηφιακά βιβλία τους, τον ερχόμενο Μάιο», συμπλήρωσε. Ο βιβλιοπώλης κ. Ευριπίδης Κωνσταντινίδης δήλωσε ότι όσον αφορά τα ξενόγλωσσα βιβλία, προσφέρουν ήδη στους πελάτες τους τη δυνατότητα αγοράς ψηφιακών κειμένων. Ο συγγραφέας κ. Πέτρος Τατσόπουλος παρατηρώντας ότι «η τεχνολογία βρίσκεται διαρκώς ένα βήμα μπροστά από τις νομικές ρυθμίσεις», παρομοίασε την ψηφιακή πραγματικότητα με ένα «Ελντοράντο» και εξέφρασε την αγωνία του για την αμοιβή των συγγραφέων και των πνευματικών δημιουργών, σε σχέση με την τιμή πώλησης των βιβλίων («πόση οφείλει να είναι αυτή, δέκα, πέντε ή ενάμιση ευρώ;», είπε χαρακτηριστικά) -οι οποίοι ζουν από τη δουλειά τους. Ο διευθυντής του ΟΣΔΕΛ κ. Άρης Πετρόπουλος, είπε ότι τα ερωτήματα δεν θα πρέπει να εστιάζονται μόνο στο λογοτεχνικό βιβλίο αλλά να λαμβάνουν υπόψη και το πανεπιστημιακό βιβλίο, το οποίο υπόκειται σε μεγαλύτερη ψηφιακή χρήση. Παρατήρησε ότι στον χώρο του βιβλίου υπάρχει έλλειψη συλλογικότητας (ενώ υπάρχουν τα κατάλληλα εργαλεία: η Βιβλιονέτ, η πλατφόρμα ηλεκτρονικής αδειοδότησης «Ασπίδα», κοκ.), διαπίστωσε δε ότι «η πειρατεία δεν σηκώνει ατομική αντιμετώπιση, αλλά συλλογικές δράσεις προστασίας». Στη συζήτηση που ακολούθησε, ζητήθηκε από το ΕΚΕΒΙ να αναλάβει τη διοργάνωση σεμιναρίων σχετικά με τα eBooks («τι είναι το ψηφιακό βιβλίο; απλό; πολυμεσικό; διαδραστικό; ειπώθηκε χαρακτηριστικά), και η διευθύντριά του κ. Κατρίν Βελισσάρη ανταποκρίθηκε θετικά, σημειώνοντας ότι ήδη το ΕΚΕΒΙ έχει προβλέψει την οργάνωση σεμιναρίου και ότι όπως ανακοίνωσε το πρωί ανοίγοντας την Ημερίδα το ΕΚΕΒΙ θα αξιοποιήσει τα πορίσματα της ημερίδας, συγκροτώντας θεματικές συμβουλευτικές ομάδες για τα κυριότερα ζητήματα.

(Πηγή: Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, "Βήμα Ιδεών"/Φάκελος e-book)

Διαβάστε την είδηση εδώ